‘Toen ik wakker werd dacht ik dat ik dood was. Nu ben ik zo teleurgesteld’.

Een willekeurige dagstart in het hospice. Een eerste contact in de vroege ochtend. Mevrouw Antje ligt op haar dood te wachten. Iedere dag is er 1 teveel. Elke ochtend wakker worden is weer een teleurstelling. Elke avond de overgave aan de slaap in de hoop de volgende dag niet meer wakker te worden. Maar toch is er weer een dag…. Een kort moment zweefde Antje in de stilte van de zondagmorgen met haar ogen dicht in het gelukzalige gevoel van eindelijk dood zijn. Tot ik voor haar opdoem en de illusie verbreek. Ze weet het: nóg niet, ik ben nóg niet dood.

De publiekscampagne LEVEN TOT HET LAATST roept ambivalentie in mij op. Als palliatief verpleegkundige begrijp en onderschrijf ik het doel van harte. Iedereen die niet meer beter kan worden moet weten dat er dan nog steeds heel goede zorg voor hen is: palliatieve zorg. Zorg die mensen helpt klachten te verminderen, lijden te verlichten en hun leven tot het laatst betekenis en zin te geven. Tegelijkertijd ontmoet ik mensen die helemaal niet wíllen leven tot het laatst. Die de moed of de energie of de levenslust niet hebben om te leven tot het laatst. Mensen zoals Antje.

Hoe zit dit nou met mij? Waarom triggert de campagne mij steeds? Wat heb ik er toch tegen terwijl ik het belangrijk vind dat mensen in de palliatieve fase van een ziekte hun leven betekenis en zin kunnen geven en goede palliatieve zorg ontvangen die hen daarin ondersteunt?

Misschien is het niet de campagne die ambivalentie oproept maar meer de slogan of het gevoel dat de slogan bij mij oproept. Ik hoor in LEVEN TOT HET LAATST een oproep die opstuwt naar ‘het onderste uit de kan halen’. Leven met de nadruk op Léven. Doen, voelen, ervaren, erbij zijn. Tot het allerlaatste moment. Er klinkt voor mij iets dwingends in door, een móeten. Een ‘kom op!’ Maar niet iedereen kan of wil dat. In het hospice ontmoeten we regelmatig mensen als Antje. Hoewel ze in theorie al een korte levensverwachting hebben, korter dan 3 maanden, ervaren ze die periode als te lang. Ze leven met die zekerheid van de dood binnen afzienbare tijd maar toch zijn de dagen nauwelijks te verdragen.

Er zijn mensen die niet die sprankeling en vanzelfsprekende zin in het leven ervaren. Misschien ken ik te goed het lijden van mensen die, los van ziekte of gezondheid, het niet voor elkaar krijgen om hun leven een inspirerende en lévende invulling te geven. Ze zoeken ernaar maar vinden te weinig vonkjes, te weinig inspiratie om te léven. Misschien zit daar de trigger tot mijn ambivalentie met LEVEN TOT HET LAATST.

Al introspectief-filosoferend concludeer ik dat ik het doel van de campagne van harte omarm. De stekeligheid die ik voel bij de slogan LEVEN TOT HET LAATST is een heel persoonlijke stekeligheid, deels gebaseerd op hoe ik zelf de accenten leg. Daarnaast vindt het ook zijn oorsprong in mijn ontmoetingen met mensen zoals Antje. ‘Ik dacht dat ik dood was en nu ben ik zo teleurgesteld’. 

Het verlangen naar de dood is even gerechtvaardigd en verdient evenveel ZORGvuldige aandacht als het verlangen te LEVEN TOT HET LAATST.